Nguyễn Đức An

Hôm nay là 1 ngày đặc biệt, ngày sinh nhật tuổi 24 của t, nay t cũng k còn cảm xúc mạnh hay mơ hồ về bản thân như những năm trước khi đến ngày sinh nhật nữa mà là 1 cảm giác quan sát nhiều hơn.

Chắc năm nay t học được khả năng self-awareness tốt hơn rồi, có thể đứng ở ngôi thứ 3 để quan sát và kiểm soát được suy nghĩ, hành vi của mình. Nhưng anw, đây cũng là 1 ngày t muốn viết về 1 số cái khác biệt t quan sát được ở bản thân mình.

Thứ nhất, t học được cách đối diện với những thứ uncertain. Việc đầu tiên là phải có định hướng (direction), phải có 1 sense nhất định về thứ mình muốn và nên làm trước khi bắt tay vào 1 thứ k có kinh nghiệm trước. Thay vì YOLO đâm đầu vào làm rồi explore tiếp trong 1 mớ hỗn loạn với N vấn đề nhưng không nhìn rõ được flows nào, thì cái direction này cho biết được cái “clarity nhất định” về thứ m muốn làm. Cho mình chậm lại 1 chút để quan sát, không cần plan details, cũng k cần follow theo plan, free style action thoải mái không cần tuân theo quy trình nhàm chán gì cũng được, nhưng phải có direction, cái direction này work như 1 cái map/frame để navigate cho m 1 cái sense về những action sau đó sẽ liên quan đến cái direction như thế nào.

Thứ hai, t học được bài học về clarity. T phân biệt được facts với proposals/opinions. Facts là “thứ đã diễn ra”, còn opinions của m hoặc người khác (có thể là sếp) nó đều bị frame bởi trade-offs và reasons khi ngta nói ra điều đó. Thông thường trong các cuộc discussion hay meeting phần lớn đều là proposals, đã là opinions về 1 thứ chưa xảy ra thì không có gì là đúng/sai đâu, chỉ là người có kinh nghiệm thì cái họ nói ra, cái xác suất phù hợp với môi trường + ngành nghề nó cao hơn thôi, mọi câu nói đều go với 1 cái trade-offs với reasons nào đó, k cần phải thần tượng hoá xem lời người khác nói là luôn đúng đâu. Việc m hiểu được 2 cái trên sẽ giúp m hiểu được intentions của người khác thông qua những câu họ nói.

Thứ ba, t nói về self-awareness. Phân biệt về 2 cái nha egonism và sacrificism. Thường người có cái tôi hay chủ nghĩa egonism cao, là vì họ có suy nghĩ cho cùng thì họ chỉ có thể dựa vào bản thân họ thôi, không ai đủ tin tưởng để dang tay ra giúp họ khi họ không còn gì, họ ưu tiên phát triển mọi thứ vào bản thân họ để trở nên độc lập. Còn người có chủ nghĩa sacrificism thì họ sẽ nghĩ xem cái họ làm sẽ invest vào người khác được gì, ví dụ training người mới, quan sát và đưa lời khuyên giải quyết 1 vấn đề của người khác nhưng với mong muốn thật sự muốn làm người khác tốt hơn chứ không phải cho đi để yêu cầu về sự công nhận hoặc dạy đời người khác bằng cái tôi của mình đâu. Việc m self-awareness tốt, nó sẽ giúp m control được m đang như thế nào, m đang nghĩ gì, case này cần vì bản thân như thế nào, case này cần vì người khác chỗ nào,… không phải để bản năng driven hay những câu tại t như vậy đâu.

Thứ tư, t nói về multi-level thinking. Khi m có quá nhiều thông tin cần đọc ví dụ đọc 1 docs phức tạp đi, m k cần phải đi details tất cả những thông tin m có. Có thể có 1 số thông tin m high-level m biết là đủ, 1 số thông tin m cần biết details về work of actions trong 1 flow. Đơn giản thôi vì dụ m báo cáo lên sếp hoặc manager trên đi, m chỉ cần giao tiếp high-level: What current state -> Impacts -> Recommend Actions -> Reasons/Trade-offs -> Any Blocker cần họ gỡ hoặc giao tiếp giúp m là đủ. Flexible thôi, cần biết thông tin nào quan trọng, thông tin nào cần gọt high-level để giao tiếp, thông tin nào cần chi tiết, tối ưu trong 1 khoảng thời gian time-bound khi mình k thể details được hết thì m sẽ absort các thông tin ở mức độ như thế nào để gain được nhiều information nhất có thể. Luôn nhớ, direction giúp m định hướng, nhưng để accuracy thì cần details, khi high-level thì chấp nhận 1 cái sai không impact/redirect được hướng đi của project, khi cần details thì phải buộc truy ra root cause, tuỳ context và cân bằng với thời gian và năng lượng m có nữa để còn delegate cho người khác.

Thứ năm, t nói về translate idea cho người khác. Tóm lại thì con người chỉ muốn nghe tối đa 3 câu liên quan đến vấn đề của họ trong 1 thời điểm thôi, có 1 số học thuyết liên quan đến điều này như 3-sentence rule hoặc pyramid principles trong Consultant của McKinsey. Follow-up với việc m đọc được intention từ người khác, dùng tối đa 3 câu với relevant information khi giao tiếp với người khác thôi, ngta sẽ dễ nghe và đồng cảm hơn đó.

Thứ sáu, t nói về sự self-esteem and confidence. Chắc đây là cảm giác về cái yếu nhất của t, t bị cảm giác mình không tốt, t k nói ra những thứ t k biết hoặc k tự tin là đúng nên thường t đi collect/explore học hết thông tin trên đời, t chưa biết tự công nhận bản thân mình. Thì đại loại cái học thuyết này là self-esteem nó là fundamental cause của confidence. Self-esteem nghĩa là m biết được giá trị của mình, biết được m đang ở đâu trong hành trình tốt hơn rồi, tự m công nhận m, thay vì bị ảnh hưởng bởi other opinions đánh giá m như thế nào, nó sẽ cho m 1 cái courage để m nói ra quan điểm của m tốt hơn. Không phải bao giờ m cũng biết được hết tất cả mọi thứ, trong 1 cuộc meeting, nếu m muốn nói ra quan điểm của mình, m có 1 self-esteem nhất định vì m đã nỗ lực tìm hiểu về nó, m cứ tự tin prove lên cái personal judgements của m, vì nó giúp m là feeling m là con người, chứ k sợ người khác đánh giá là sai hoặc giành nói với người khác, dù có bị người khác đánh giá là mình không tốt nhưng giúp họ kết nối với m tốt hơn.

Thứ sáu, t nói về personal judgements trong thời đại AI. Quan điểm của t là 1 cái trend nào đó lên, thì cũng sẽ có 1 thằng đi ngược chiều gió, shadow counter lại thôi. Thì sau 3 tháng sống trong môi trường AI và AI Agents, t nhận ra việc sử dụng AI làm mất đi cái khả năng đánh giá 1 thứ của t. T k còn quá quyết liệt với quan điểm của mình nữa, t hành xử theo process hơn, t mất cái chất riêng khi t làm 1 cái gì đó, và t đang come back lại với việc đó thông việc t tự đọc sách, t tự đọc docs và đem những quan điểm cá nhân của mình vô tranh luận trong các meeting với các sếp. AI đóng vai trò gì, nó đóng vai trò collect information theo cái direction của t, thông qua các câu hỏi t muốn hoặc định hướng cho dự án đó.